Pokazywanie postów oznaczonych etykietą spacer. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą spacer. Pokaż wszystkie posty

poniedziałek, 18 listopada 2024

Zagubione w liściach

To było trzydzieści lat temu. W czasie, gdy gasła we mnie wiara w moc poezji. Jeszcze pisałem ostatnie wiersze, ale już raczej z przyzwyczajenia niż z przekonania, że mogą coś znaczyć. Wcześnie dotarło do mnie, że nie ma takiej poezji, która zdoła skutecznie dokądś prowadzić, przemieniać ludzi w anioły, zwyczajnie pomoże przetrwać zderzenie z nadciagającym walcem gospodarki rynkowej i konsumpcji. Krzyczało bezrobocie, rosła moc polityki rabunkowej, a upadek moralności wśród elit i społeczeństwa czasu wolności, towarzyszył pazerności. Brutalne echa nowego pobrzmiewały nawet w moim powiatowym mieście. Ale ciągle lubiłem wieczorne spacery jego ulicami, gdy wiatr niósł pod nogi pierwsze kolorowe liście, a ja cieszyłem się na myśl o powrocie na kolejny rok studiów polonistycznych. Pamiętam dobrze ten moment, gdy szedłem ulicą Orła Białego, ponad zamkową fosą, przy której obecnie lśni Hotel Krasicki, ale wówczas była tylko baszta, mur i smutek mglistej jesieni. Nagle przyszedł mi do głowy pomysł na wiersz o liściach. Chyba tylko dlatego, że przejeżdżający samochód przywiał kilka na chodnik, czego nie mógł zrobić latem, gdy mocno trzymały się gałęzi, więc wiersz zaczął roić się słowami:

latem 
kryją się w zieleni
ślepo wierne niezmienności
jak żona przy kuchennym stole
pospolite
jak mąż w kapciach 
i fotel z gazetą
liście
odkrywam jesienią
szelestem złotem bukietem 
z dłoni dziecka
wchodzą w wiersze poetom
    
    Czemu scena wróciła akurat teraz? Starzejący się mózg ucieka w młodzieńcze lata, ale też jesień 2024 przyniosła znowu liście w dłoni niejednego dziecka. Dawały radość maluchom i ich rodzicom, mnożącym zdjęcia telefonami. Na gorąco wysyłali produkcję na portale społecznościowe, ale też babci Teresce, cioci Joli i jeszcze Dżesice, której barwny bukiet nie może cieszyć na żywo, gdyż spija Aperola na Krecie. Jesienne barwy pozowały dodatkowo w subtelnym uścisku dziewczęcych palców. Oto kolejna, chyba dziś czwarta, powiatowa Anja Rubik prężyła się z bukietem odcieni klonu przed fotografem szukającym lepszego profilu lub światła, a ustawiony po sąsiedzku panel odblaskowy okazał się całkiem zbędnym gadżetem w mdławych promieniach słońca. Mógł jedynie ostrzegać licznie spacerujących: trwa sesja zdjęciowa”. I tak na nikim nie robiło to wrażenia. Park Oliwski, podobnie jak dziesiątki parków tego typu w kraju, cieszy się ogromnym wzięciem różnej maści fotografów oraz modelek podejrzanej proweniencji i równie mało spektakularnej urody. Mijam je tu często, uśmiecham się i nawet zazdroszczę cywilnej odwagi albo zwykłego braku autocenzury. Dwa razy w roku mają tu swoistą rójkę: wiosną zsypaną kwieciem i jesienią, kolorowo obdarowane przez buki, dęby, kasztanowce. Próbują szczęścia, choć barwy ginących liści przewyższają urokiem wiele z nich. Nie, wcale się nie wyzłośliwiam, samozwańcze modelki są po prostu szare z zimna, usta im drżą, ale trwają przesadnie rozebrane, posłuszne poleceniom solidnie przyodzianego młodzieńca z wielkim aparatem. Przybierają pozy i stroją miny godne plaży w Malibu, co przynosi efekt raczej mizerny, ale kto by się przejmował, gdy gorącym płomieniem jaśnieje potrzeba zaistnienia. 

Zamyśliłem się nad tym na tyle głęboko, że niepostrzeżenie przyjąłem złożony kawałek papieru. Trzydziestolatek z brodą, w szarej kurtce i dżinsach koloru codzienności życzył miłego dnia z uśmiechem. Ulotka była czarno-biała, bez zdjęć, nigdzie nie zapraszała, nie krzyczała żadną kandydaturą ani promocją latte w pobliskiej kawiarni. Nawet nie kusiła szklanicą grzańca. Przeczytałem tylko: Jezus Chrystus wczoraj i dziś, ten sam i na wieki. Czujnie rozejrzałem się dookoła w poszukiwaniu ukrytej kamery. Nie było jej chyba, ale teraz dostrzegłem ludzi z ulotkami, rozstawionych wśród skrzyżowań parkowych alei. Stali we dwoje, czworo, dorośli z dziećmi i jeśli coś ich wyróżniało, to matowość strojów i twarze bez połysku, jakby sentyment trzymał ich w ławce kościelnej Oazy, choć czas wycisnął piętno kurzych łapek w obliczu. Zaciekawiła mnie zawartość ulotki, przebiegłem wzrokiem, ale treść złożona była wyłącznie z cytatów. Jeden z nich przykuł uwagę archaiczną składnią i językiem: On grzechy nasze sam na ciele swoim poniósł na drzewo, abyśmy, obumarłszy grzechom, dla sprawiedliwości żyli. Jego sińce uleczyły was. Byliście bowiem zbłąkani jak owce, lecz teraz nawróciliście się do pasterza i stróża dusz waszych (I Piotra 2.24-25). 

    No cóż, pomyślałem, nie znasz dnia ni godziny, gdy łaska Pana cię dopadnie. Ale żeby w parku? Wśród kolorów złotej jesieni, uśmiechu przechodniów, pozowanych zdjęć, tekturowych kubków z kawą i z różową watą cukrową w dłoniach dzieci coraz liczniejszych ukraińskich rodzin? Chciałoby się powtórzyć za filmowym Świrem Koterskiego: chyba przeginasz Dżizus! Sęk w tym, że nie Jego wina. Ludek, może nawet Boży, może z dobrą intencją, ale nieco odklejony. Chce dobrze, wychodzi jak zawsze. Bo niby po co spacerowiczom archaiczne fragmenty Pisma? Przecież mają kłopot z całkiem współczesną polszczyzną, jeśli ujęta w zdanie złożone. Nie potrafią do końca przeczytać akapitu w mejlu ze zrozumieniem, a tu strzał nawrócenia jak z osady Amiszów? Jak długi żywot przewidziano dla tej ulotki? Za chwilę wypełnią się nimi kosze? Wymieszają się tam z opakowaniami po frytkach i burgerach z pobliskiego McDonalda i to jest ich metafizyczny sens? Cóż za piękna metafora współczesności, pomyślałem. Tygiel barwnych powojów, przechodzących z pocysterskich murów na fotki, resztki konsumpcji w koszach, wymieszane z pamięcią zbawienia z Listu św. Piotra na ulotkach. W jednym metalowym kuble, zużyte, przemieszane i nikomu niepotrzebne odpady jesiennej niedzieli, resztki sacrum i profanum jednakowo nie ciążące nikomu na uwadze dłużej niż chwila przeżuwania. Co mogą wnieść w niedzielny spacer rodzin z dziećmi przedpotopowe cytaty, jaka jest intencja kolportujących kaznodziejów płci obojga? Te fragmenty nawet przeczytane, nawet z próbą zrozumienia, co mogą w takim kontekście? Wzbudzić uśmiech politowania dla nieogarów urwanych z przebrzmiałej epoki? Trącić eschatologiczną strunę niepokoju związanego z przemijaniem? Poruszyć tęsknotę do wiary? Zachwycić się połączeniem jesieni z nadzieją wieczności? Gest to może szlachetny jak świąteczna paczka dla ubogich i równie jednorazowy, który nie ma żadnej mocy, by odmienić codzienność. Jezusowemu zbawianiu pewnie nie pomaga, gdy umieszcza je w jarmarcznym kontekście.

niedziela, 25 października 2020

Spacery w dobie cholery

- Wirus obszedł się z panem łagodnie, miał pan szczęście. - Usłyszałem szczerą pociechę w głosie lekarki POZ. Fakt, covid podarował mi ledwie utratę smaku i węchu, które towarzyszą po dziś dzień. Przyprawił cztery noce o łamanie w dolnych partiach kręgosłupa, w kościach i stawach, co przypominało ostrą rwę kulszową. Odebrał trochę woli życia, a gdy pokładałem się słaby jak dziecko, czytanie i pisanie odjeżdżało do odległej krainy próżności. Snułem się spocony między kanapą i kuchnią, a prysznic pomagał na czas otarcia ręcznikiem, po czym można było wracać do kabiny. Koronawirus dał też sporo pozytywnych sygnałów, że nie jesteśmy sami w izolacji, że jest grono przyjaciół, którzy natychmiast zadeklarowali chęć robienia zakupów i wynoszenia śmieci. To lepiej działa niż farmaceutyki i naprawdę dodaje sił w przekonaniu, że nie najgorzej z nami, że istniejemy dla kogoś, jesteśmy dostrzegalni, widoczni. I nie tak źle z naszym człowieczeństwem, skoro w dobie podziałów ludzie się nie odwracają. Idą z pomocą, zanim poprosimy. 

Kwarantanna przyniosła deszcz za oknem i zmęczone, automatyczne głosy policjantów w słuchawce. Co drugi dzień pytali o samopoczucie, delikatnie sprawdzając, czy jestem pod wskazanym adresem, skoro aplikacja jest do dupy. Tak orzekł pierwszy z nich, choć jeszcze zdążyłem trzasnąć seflie i posłać smutną gębę w niewiadome. Gdy już dzwonili wybijałem ich na moment z rutyny pogodnym powitaniem: „Jak się czuję? Jak wyjęty z plecaka po powodzi”. Udawało się wzbudzać krótki śmiech: „a tego jeszcze nie słyszałem, no i życzę wytrwałości. Do następnego telefonu”. Współczułem bardziej im niż sobie. W końcu ze mną covid obszedł się łagodnie, a oni będą jeszcze wiele miesięcy dzwonić do coraz większej liczby zarażonych, wściekłych albo zgaszonych, gdy zaświecę plakietką ozdrowieńca, która przed niczym nie uchroni i jakoś radości nie przydaje, szczególnie, gdy na ekranie telewizora znowu sunie złość. Tym razem w bezsilności kobiet, nierzadko połączonej z agresją psa uwiązanego na krótkim łańcuchu nowej ustawy upodlenia. 

A przecież wiem, że gdyby nie izolacja, nie poszedłbym z nimi. Zostałbym w domu, w swoich sprawach, tam gdzie każdy ruch ma sens, choćby krótkotrwały. Wcale nie dlatego, że się z nimi nie zgadzam, że nie jestem po stronie kobiet, bo jestem całym sobą. Od zawsze idę za prawem wolności wyboru, choćby najgłupszego, ale własnego, opartego na sumieniu, niezbywalnej wolnej woli i podług własnego stopnia rozwoju duchowego i umysłowego. I nic mnie tak nie wkurza, szczególnie jako człowieka wierzącego, jak stawianie siebie ponad Bogiem, w wykonaniu wszelkiej maści nieudaczników, partyjniaków i cwaniaków, którzy dorwali się do koryta i z pogardą narzucają swój model obłudy, kryją ubytki osobowości i charakteru za szpaltą przepisu, byle przypodobać się suwerenowi.

Rozumiem potrzebę wystąpień, to daje poczucie siły w grupie. Coś jeszcze? Moc upuszczenia niezgody w imię wspólnoty? Jak najbardziej. Skuteczność? Czy rzesza mrówek może zatrzymać walec jadący na mrowisko? Demonstracje, spacery, marsze za i przeciw, to nie jest zła forma, nic mi do niej. W demokracji lepszej nie wymyślono. Ale ona jest skuteczna w państwie prawa, nigdy w folwarku zarządzanym przez przetrąconego mentalnie karbowego, zaślepionego jedynie potrzebą dopierdalania wszystkim za wszystko. Każdy protest jest bezradny wobec cynizmu władzy nieliczącej się tak samo z własnym wyborcą, opozycją, jak i demonstrantem. Arogancja władzy wciąga przeciwników politycznych w swoją grę na narzuconych zasadach, a nawet w zmianę zasad według widzimisię jednego hochsztaplera, który drwi jednakowo z kobiecości jak z tolerancji, postaw obywatelskich, społecznych, patriotycznych i z wszelkich praw człowieka. Dlaczego? Bo może. Ma mandat kupiony za publiczne pieniądze na bazarze wykluczenia, pazerności i frustracji. 

Z zamyślenia wytrąca mnie kolejna migawka w telewizorze. Oto w przelewającym się tłumie dziennikarz zaczepia kobietę: „czemu pani idzie?”. Ta odwraca głowę, nie zatrzymując się odpowiada krótko: „bo jestem wkurwiona”. Po chwili nieco się reflektuje i mówi coś o swoich studentach, jak im teraz wytłumaczy, że państwo ma sens? Czym uzasadnić dobro społeczne, jeśli wracamy do ciemnogrodu, średniowiecza…a może jeszcze stosy nam postawią? Może. To na pewno nie koniec kpin z praworządności w tym rozdaniu. 

        Zamknąłem oczy i przyszła chorobowa wizja. Zobaczyłem chytry uśmieszek czarnej cholery. Oto przygląda się z trzystopniowego balkoniku władzy, łypie w stronę pań i zaciera krótkie łapki. Tysiące idących kobiet, to woda na młyn. Łyknęły haczyk, poszły na ulicę, a za nimi kamery, aparaty, smartfony i da się przekierować uwagę. Zająć media społecznościowe, sieciowe, gazety, serwisy telewizji i wszystkich stacji radiowych. Uśpić czujność, odwrócić uwagę od przewalonego PKB, od bankrutujących przedsiębiorców, od dramatu samozatrudnienia, ale przede wszystkim od zamkniętych izb przyjęć w szpitalach. Bo choć tam nie ma miejsc, rząd ma to tak dalece w poważaniu, że funduje kolejne afery zastępcze. Byle odciąć się od dyspozytorek pogotowia, gdy w bezradności szukają szpitala, który przyjmie chorego, od karetek krążących z pacjentem po całym województwie, w poszukiwaniu miejsca tam, gdzie wreszcie ktoś wyzdrowieje albo umrze i zwolni łóżko. Czarna cholera władzy chwyta jeszcze tu i tam baniaczek oliwy, rozpala nowe ogniska, które dymem, blaskiem pożogi przykryją brak kompetencji i ignorancję wobec systemu opieki zdrowotnej i apeli zdesperowanych anestezjologów: „Kochani, nie ulegajcie wypadkom, bo nie będziemy mieli gdzie was położyć i już nie ma kto was leczyć”. A jednocześnie zaraza mentalna szuka nowych łatwopalnych materiałów. „Piątka dla zwierząt” i już ku stolicy ciągnie lobby hodowców świnek i zwierząt futerkowych, będzie nowe starcie. Teraz, dla odmiany, zderzenie wiochera z mieszczuchem i znowu da się zatrzeć małe sprytne łapki i wciągnąć w szum medialny. Niech się tłuką: tu zieloni, tam filce, a jeszcze dalej baba z chłopem, moher z Margotem i raz jeszcze powtórka z Wyspiańskiego: „idź! Mąć tę narodową kadź, serce truj, głowę trać!”. 

Ale nie pójdę, bo to jest udział w rozgrywce czarnej zarazy. To jest pląsanie w chocholim tańcu jej ignorancji i cynizmu, który tym lepiej wiruje, im większy poziom wzajemnej nienawiści, animozji i niechęci w społeczeństwie. Stara rzymska zasada "divide et impera", ma się dobrze po dziś dzień, nie tylko w koloniach. Podzielonymi łatwiej się zarządza, bo zawsze da się odwrócić uwagę od niekompetencji niszczącej kraj, który być może na nic lepszego nie zasługuje, skoro takie „elity” winduje do władzy. Nie będę w tym maczał palców, w izolacji czy bez niej, jako ozdrowieniec lepiej zrobię zakupy choremu, który znajdzie się w potrzebie albo wyniosę mu śmieci i posegreguję, w swoim i jego imieniu.


piątek, 23 lipca 2010

Żaba i archeologia

Spacery uliczkami starówki mają swój szczególny urok, nawet w środku upalnego lipca. I to nie dlatego, że można zjeść lody od Misia w Gdańsku. Zupełnie podobny klimat można z pewnością znaleźć na każdej uczęszczanej przez turystów starówce dowolnego większego miasta w Polsce, a może i w Europie. Gdyby jednak spróbować zatrzymać na chwilę myśl i odpowiedzieć na pytanie: na czym ów urok polega? Gdyby wymienić kilka jego powtarzalnych i wspólnych dla wielu miast atrybutów, co by to dziś było? Co jest charakterystyczne i znajome, niezależne od imprez o charakterze pikników i jarmarków okazjonalnych i tradycyjnych obchodów świąt? Z pewnością wspólny jest kolorowy, niespieszny tłum z aparatami fotograficznymi. Tłum liżących lody, ciągnących kleistą przędzę waty cukrowej i rozglądających się z uśmiechem dokoła albo ścierających palcem rosę z chłodnych szklanek, wypełnionych piwem z okolicznych ogródków. Wspólny jest miks odgłosów, mieszanina gwaru, krzyków przewodników i muzyki poważnej, wygrywanej przez ulicznych grajków. Ich takty mieszają się nieopodal z hip hopem, służącym ulicznym tancerzom albo z odgłosami indywidualnego gitarzysty, zarabiającego zamiennie na piwo i wakacje. Całość wymienia się jeszcze z dźwiękami wykrzykiwanych zdań typu: „zapraszam państwa do naszej restauracji”. Ale nie tu szukam sedna uroku ulic, otoczonych zabytkami i kamienicami, wiekowymi lub udającymi wiekowość. Uroku dopełnia wszechobecny koloryt niegroźnego i bardzo sympatycznego kiczu, przynależnego takim miejscom. Kicz to wesoły, jakby uśmiechał się do każdego z osobna, ale to też kicz pożyteczny. Z jednej strony poprawia humor spacerującym, wspomaga relaks czasu urlopu, z drugiej zaś pozwala nieco zarobić sprzedającym jego owoce.
    
W czasie ostatniego spaceru próbowałem oddzielić kicz stary od nowego i okazało się to dość niełatwym zadaniem. Odkryłem, że idąc Długim Pobrzeżem w Gdańsku, potem ulicą Długą od Zielonej Bramy do Złotej Bramy albo odwrotnie, z pozycji mieszkańca tego miasta oczywiście, coraz mniej może zaskakiwać. Powinno się wręcz mówić o elementach stałych, o ustalonej tradycji. Pospólstwo bursztynu nizanego na sznurek, mniej lub bardziej obrobionego, porzuconego w kartonie i zapakowanego w woreczki, sąsiaduje z arystokracją bursztynu elegancko obronionego, oprawionego w srebra, któremu daleko do kiczu, bo to już wyroby z jubilerskiej witryny. Ale zostawmy bursztyn, w końcu jesteśmy nad morzem. A skoro tak, to mamy też wysyp muszli na wąskich stolikach. Od miniaturowych do gigantycznych, i nikomu nie szkodzi, że te ostatnie pochodzą z wybrzeży Australili, wielka woda to woda wielka, ocean czy Bałtyk, jaka różnica?
Nawet muszle są jednak banalne przy... przy.... bo ja wiem? Może przy myszkach Miki podskakujących na nitkowatych nogach? Takty rzępolącego jamnika z radiem, ustawionego przy nodze znudzonego faceta z papierosem, wymuszają podskoki kolorowych kawałków plastiku z antenką. Ten obrazek wpisuje się w kanon uliczny przynajmniej od kilkunastu lat. Nieco młodsze są tylko sprzedawane bambusowe drapaczki do pleców i plastikowe bryły wielościanów, które można rzucać i składać w fantazyjne figury. Jest też wymalowany na niebiesko gość w kapeluszu, stojący na pudełku, który zmienia pozycję ciała, ale na dźwięk rzucanej monety. Zaraz za nim cierpliwa choć kiepsko umalowana gejsza, nieco spływająca farbą z twarzy w upale. Znajdziemy też mniej cierpliwą czarną postać z „Krzyku”, nerwowo poklepującą w dłoń drewnianym nożem, niedbale owiniętym w aluminiową folię. Ciężko umęczeni czekają na chętnych do fotografii i ciągle chyba udaje im się zarobić, skoro tłuką pomysł dobre dziesięć lat.

    Pomiędzy kratkami pełnymi okularów, pocztówek i mapek z napisem „Danzig”, schowała się pani z dwiema kuwetami. W jednej podskakują szczekające pieski made in China, a w tej obok, wypełnionej wodą, nakręcona plastikowa żaba ćwiczy nieustannie swój mechanicznie uwarunkowany styl pływacki. Obrazek też znany od kilku lat, choć sama żaba już zmodernizowana, na miarę czasów, bo to i rozmiar większy i operatywność kończyn poddana usprawnieniom.

    Im bliżej lejącego wodę Neptuna, tym więcej obiektów z pretensją do oryginalności. Tu i ówdzie gipsowe rzeźby, a tutejsi malarze wystawili dzieła zarabiające, czyli akwarele i oleje w rozmiarze mini i standard, a to z Żurawiem, a to z Ratuszem albo z łodziami rybackimi przy plaży. Prawie niewidoczne przez rok, teraz są zapowiedzią sztuki, która w pełni objawi się wkrótce, gdy ruszy Jarmark Dominikański. Na taką okoliczność rozgrzewają dłonie też sprawni manualnie karykaturzyści i portreciści, skłonni za niemałą opłatą trzasnąć na życzenie szybki portrecik wakacyjny w dowolnym stylu.

    Czasem tylko anemiczny wiaterek znad Motławy przyniesie ironiczną myśl na teraz i na przyszłość. Ktoś to przecież kupuje, inaczej uliczni handlowcy nie mieliby racji bytu. A jeśli ktoś kupuje? Uwozi setki kilometrów stąd i co? Puszcza dyskotekę plastikowej myszce Miki przy niedzielnym obiedzie, pomiędzy „Familiadą” a odcinkiem „Złotopolskich”? Obserwuje z synem/córką, zamiast dobranocki, ostatnie podrygi nakręconej żaby w wannie? Pokazuje znudzonej teściowej trzysta sześćdziesiątą szóstą fotografię z rozmazaną gejszą albo z nożem owiniętym w folię? Co rano, przed goleniem, spogląda z nostalgią w karykaturę własnej gęby, rozciągniętej do bólu uśmiechem i węglem? Jakoś nie chce mi się w to wierzyć. Skłonny jestem przyjąć, że wyrzucają skutki chwilowej słabości do hotelowego kosza, do wiadra na kwaterze i już tu, na miejscu, oddają nabytki na pastwę czasu i archeologów. Oni tu przyjdą, niechby za pięć wieków i z poczuciem misji odgrzebią pamiątki po nas. Odgrzebią plastikowe torby, niemal nietknięte zębem czasu i nakręcane plastikowe żaby z pierwszej dekady XXI w., które na pewno ucieszą ich badawcze oczy. Zwłaszcza, że to dzieło sporo powie o naszej kulturze.

    Dlaczego o tym wszystkim piszę? Jasne, że z braku lepszego pomysłu na czas upału, bo od ciężaru tematu nie stronią już tylko patologowie z medycyny sądowej i narwańcy grożący sobie krzyżem pod pałacem prezydenckim. Taki zaś bezcelowy spacer ulicami starego miasta, pośród nijakości i próżności, to klimat zdecydowanie milszy sercu.
Print Friendly and PDF